Historia Kościoła p.w. Świętej Trójcy
w Bytomiu

Pod koniec XIX wieku Bytom był miastem przemysłowym, które nieustannie się rozrastało, zarówno pod względem terytorialnym, jak i demograficznym. Powstawały nowe zakłady pracy, które przyciągały rzesze ludzi. Rozwój miasta pokazują bardzo dobrze przybliżone dane statystyczne: w 1820 roku Bytom zamieszkiwało około 20 tysięcy mieszkańców; w 1900 roku - już ponad 51 tysięcy osób.

Mała zniszczona cmentarna kapliczka pod wezwaniem św. Trójcy położona na obrzeżach ówczesnego miasta, wybudowana w roku 1617 r. przez proboszcza parafii Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny księdza Adama Kucharskiego, coraz częściej nie mieściła wiernych.

Wprawdzie w tym czasie istniała w Bytomiu duża parafia p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, cmentarna kaplica Św. Małgorzaty (najstarsza istniejąca w mieście) oraz pozostały po szpitalu bożogrobowców kościólek Św. Ducha, jednakże zaczęto mówić o konieczności wybudowania nowego kościoła dla miasta. Lokalizacja cmentarza wskutek rozwoju miasta przenosiła się spoza murów miejskich coraz bardziej do jego centralnej części. Przez wiele lat trwały rozmowy z ówczesnymi władzami na temat konieczności przeniesienia cmentarza i remontu kościółka. W 1869 r. zapadła decyzja o zamknięciu kaplicy ze względu na bardzo zły stan - dokonano tego w 1878 roku.

Wydarzenia tego okresu - walka o podporządkowanie kościoła państwu w ramach kulturkampfu, śmierć księdza Szafranka, spory z władzami nad projektem kościoła, a także większą potrzebą budowy kościoła w innych częściach miasta - spowodowały, że do prac budowlanych przystąpiono dopiero w 1880 roku.

21 maja 1883 r. wmurowano kamień węgielny pod budowę nowego kościoła. Rok później stały już mury kościoła, a w dwa lata po tym wydarzeniu zakończono prace przy sklepieniach. Wiosną 1886 roku zakończono budowę neogotyckiej świątyni, a wcześniej w 1885 roku - plebani.

Okna witrażowe postaciowe wykonała firma Tarke z Zittau, ołtarz główny - firma Buhl z Wrocławia, a zamieszczony nad im obraz przedstawiający Świętą Trójcę namalował Fakureth. Organy z 50 głosami, trzyklawiaturowe wykonała firma Rieger.

W niedzielę 20 czerwca 1886 roku ks. Biskup pomocniczy Herman Gleich dokonał uroczystej konsekracji kościoła Św. Trójcy. Na pamiątkę starego kościółka cmentarnego hrabia Henckel von Donnersmarck ufundował rzeźbę przedstawiającą Ukrzyżowanie (obecnie z tyłu kościoła od strony ulicy Kwietniewskiego).

20 kwietnia 1888 roku dekretem biskupa wrocławskiego, kardynała Georga Koppa erygowana została nowa parafia, która objęła zachodnią część miasta oraz przedmieścia - Orzegów, Szombierki i Dabrowę. Pierwszym proboszczem, mianowanym dekretem biskupim, został ks. Schirmeisen, któremu w pracy w parafii pomagali dwaj wikarzy - ks. Jan Włoczka i ks. Ludwik Tunkel.

Równolegle z budową kościoła w 1881 r. wydano pozwolenie na wybudowanie, a następnie poświęcenie neogotyckiej kaplicy cmentarnej Mater Dolorosa, która do dziś jest zarządzana przez parafię. Kaplica zaprojektował H. Heer, a ufundował J. Garus. W kaplicy znajduje się epitafium ks. Norberta Bończyka.

Już przed powstaniem parafii, od 1886 roku, zaprowadzono w parafii normalne duszpasterstwo, a także organizowano liczne dzieło o charakterze charytatywnym i wychowawczym, np.: zakład dla samotnych i chorych świętego Józefa, konwikt dla chłopców, powstały pod patronatem biskupa wrocławskiego Roberta. W 1912 roku zmarł ksiądz Schirmeisen, zaś jego następcą został ksiądz Augustyn Schwierk. Czasy pasterzowania księdza Schwierka charakteryzują się dużym rozwojem pod względem duszpasterstwa, a także rozbudową dzieł charytatywno - wychowawczych, którymi opiekowała się parafia.

W lipcu 1922 r. przez artystę malarza Otto Kowalewskiego i mistrza malarskiego Augusta Frankowicza przeprowadzona zostaje gruntowna renowacja kościoła wraz z ołtarzami, organami, amboną i ławkami. A w maju 1935 r. zostają wstawione trzy nowe witraże nad głównym ołtarzem wykonane przez artystów szkoły monachijskiej, zaś w 1938 roku odnowiono pokrycie dachu oraz dokonano renowacji rzeźb i malowideł wewnątrz kosioła.

II wojna światowa spowodowała liczne zniszczenia kościoła. Dewastacji uległ dach, sklepienia w transepcie, zdemolowano i spalono wnętrze, porozbijano witraże. Zaraz po zakończeniu wojny ks. Proboszcz Mikołaj Kurz podjął się odbudowy kościoła. W ciągu roku odbudowano i naprawiono dach, następnie wstawiono okna, odtworzono trzy witraże w prezbiterium i wykonano nowe - Św. Barbary i Św. Jacka Odrowęża. Wymieniono boczne ołtarze. Przystąpiono do wykonania nowej polichromii - odnowionej i uzupełnionej przez Edwarda Czucha. Zniszczony podczas wojny obraz nad głównym ołtarzem z rzeźbami Buhla, artysty wrocławskiego, zastąpiony został nowym - pędzla Fahnrotha. Przedstawia on wyobrażenie Trójcy Świętej roztaczającej opiekę nad Bytomiem. Ustawiono dwa portale z piaskowca wykonane przez rzeźbiarza Aleksandra Bohursa. Odnowę wnętrza kościoła zakończono w 1956 r.

W 1945 roku przystąpiono także do odnowy duszpasterstwa w parafii. Rozpoczęto sprawowanie sakramentów, katechizację, a także duszpasterstwo w zakładach opiekuńczych na terenie parafii. W okresie powojennym poważnym problemem dla duszpasterzy stały się szkody górnicze. Z tego powodu w budynku kościoła trwały nieustanne prace remontowe, które miały zabezpieczyć świątynię przed dalszym zniszczeniem. Pełny i kompleksowy remont świątyni przeprowadzono najpierw w latach 1975 - 1976. Ostatnio odnowiono wieżę, portal nad wejściem głównym i wnętrze kościoła, przywracając im pierwotny wygląd.

Ważnym wydarzeniem dla parafii była budowa nowego domu parafialnego. Stary, wybudowany w 1933 roku, wielokrotnie remontowany, został rozebrany z powodu szkód górniczych w 1990 roku. Miało to miejsce w latach 1990 - 1999. Dom ten został poświęcony przez biskupa gliwickiego Jana Wieczorka 30 maja 1999 i otrzymał imię Jana Pawła II. Ponadto odrestaurowano salę przy plebani i w Roku Jubileuszowym poświęcono ją oddając do użytku parafianom jako Kaplicę Dzieciątka Jezus.

Po zakończeniu remontu i malowania, 15 czerwca 2003 r. w dniu odpustu parafialnego Ks. Biskup Jan Wieczorek dokonał uroczystej rekonsekracji kościoła.

Kościół ma charakter bazylikowy, trzynawowy z nawą krzyżową. Posiada wieżę nad kruchta wejściową od strony zachodniej oraz sygnaturkę na kalenicy dachu. Jest orientowany. We wnętrzu znajduje się jedna empora chóru muzycznego z organami. Uwagę zwraca piękny zespół dekoracji architektonicznej, rzeźbionej w piaskowcu (maswerki okien, liczne sterczyny oraz dekoracja zwieńczenia wieży), a szczególnie portal głównego wejścia. Całość utrzymana jest w stylu neogotyckim.
Po 1945 roku parafia była kierowana przez sześciu proboszczów. Byli to:
+ ksiądz Mikołaj Kurz (1943 - 1958);
+ ksiądz infułat Emil Kobierzycki (1958 - 1963);
+ ksiądz Paweł Porada (1963 - 1971 jako administrator parafii, 1971 - 1979 jako proboszcz);
+ ksiądz Reinhold Karol Gordzielik (1979 - 1992);
+ ksiądz Henryk Morawiec (1992 - 1996 jako administrator);
+ ksiądz Jerzy Krawczyk (od 27 sierpnia 1996 roku).
Proboszczów wspierało i wspiera od dwóch do czterech wikariuszy. Aktualnie są to: ks. Michał Nicpoń (od 2004 roku) i ks. Damian Trojan (od 2007 roku) oraz ks. Marcin Królik jako rezydent . Aktualnie w parafii mieszkają głównie osoby starsze. Co roku wspólnota parafialna zmniejsza się o ok. 100 osób, ze względu na dużą umieralność oraz niż demograficzny.

Wszyscy, którzy chcieliby pomóc w odnawianiu i konserwacji kościoła,
mogą dokonywać wpłat na konto parafialne:

BZ WBK S.A. I/O/BYTOM 03 10902011 0000 0005 3205 8531

z dopiskiem: "Darowizna na cele kultu religijnego"